خارجى متحدند موافقا للسيد السند صدر الدين الدشتكى و تبعا لصدر ائمة التوحيد و التجريد . اجزاى متغاير ، محال است كه بعضى بر بعض ديگر صدق نمايد و اشيايى كه در خارج هر كدام به وجودى منحاز از ديگرى تحقق دارند ، نه بين آنها جهت قوه قابل لحاظ است و نه جهت تحصل ؛ چه آن كه اجزا و اشياى متغاير هر كدام در حد خود فعليت و وجود خاصى دارد كه در ديگرى وجود ندارد نه جزئى بر جزئى قابل حمل است و نه جزئى بر جزئى صدق نمايد و نه مجموع مركب ، حقيقتى غير از اجزاء است و در چنين حقايقى به هر اعتبار كه لحاظ شود ، ملاك وحدت ، موجود نمىباشد ، بر خلاف ماده و صورت كه صحت حمل در آنها ملاك اتحاد وجودى است ، لذا گفته مىشود : الحيوان جسم نام و الجسم جوهر قابل و الحيوان و هكذا . به همين ملاحظه ، شيخ و برخى از تابعان او تصريح كرده‌اند : الهيولى و الصورة بحسب الذات متعددة بحسب المعنى . يعنى در وجود خارجى متحد و در تحليل عقلى و يا در وجود ذهنى متغايرند . بهمنيار تصريح كرده است كه : ماده ، جوهر است به اين معنا كه آماده است كه يكى از اشياى متعين بالفعل شود ، در حالتى كه بالقوه است و المادة شيء بالقوه . بنابراين ، ماده ، قوهء وجود است و فعليت آنها گروى امرى ديگر غير ذات آن مىباشد . آنچه در اينجا بر سبيل تمهيد مقدمه ، تحرير مىشود ، در فهم آنچه از حكيم مؤسس آقا على مدرس نقل شد مدخليت دارد و از براى فهم مطالب رساله جدا نافع است . بحث و تحقيق و اعلم أنّ في المقام شكوكا صعبة لا باس بذكرها و بيان وجوه التفصّي عنها . دانشمند محقق و حكيم بارع فاضل ، ملا جلال دوانى بر قول به اتحاد ، اشكالات و مناقشاتى بر حكيم مدقق و فيلسوف نحرير عصر وارد ساخته است . مير صدر به اين اشكالات جواب داده است ، بعضى از اين اشكالات و اجوبه ، ناتمام است و يا